Kasznica Stanisław (senior)

Prof. Stanisław Kasznica – mieszkaniec Krosinka, znawca prawa, od 1919 r. szef sekcji w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, od 1920 r. dziekan Wydziału Prawno-Ekonomicznego, a w latach 1929-1931 rektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, senator w latach 1922-1927, sędzia Trybunału Kompetencyjnego, w czasie II wojny światowej uczestnik Tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich.

Stanisław Kasznica (ur. 23.02.1874 r. w Warszawie) kontynuował rodzinną tradycję prawniczą. Edukację rozpoczął młody Stanisław w Warszawie, kontynuował we Lwowie i Krakowie, gdzie zdał egzamin dojrzałości 3 czerwca 1893 r. w Gimnazjum św. Anny. Od lat szkolnych wykazywał duże zainteresowanie losem ojczyzny i jej sytuacją polityczną.

Podczas zajmujących, aczkolwiek trudnych studiów prawniczych, znalazł Stanisław Kasznica czas i ochotę na pracę społeczną, która stała się nieodłączną formą jego działań do późnych lat. Współkierował studencką organizacją „Bratnia Pomoc”, pisywał do „Gazety Polskiej”. W 1898 r. za nielegalną działalność w organizacji „Oświata Narodowa”, polegającą na patriotycznym uświadamianiu chłopów, trafił do pamiętnego X Pawilonu Cytadeli. W konsekwencji poza pobytem w więzieniu odroczone zostały jego dalsze studia. To jednak nie odstraszyło go od pracy w konspiracji i już w 1901 r. zaangażował się w działalność tajnej Ligi Narodowej pod przewodnictwem Jana Ludwika Popławskiego i Romana Dmowskiego. Obok ściśle politycznych działań kontynuował naukę na Uniwersytecie w Krakowie w latach 1901-1902, którą zwieńczył w 1904 r. uzyskaniem tytułu doktora prawa.

Kasznica już od samego początku swojej aktywności miał na uwadze kształtowanie postawy patriotycznej u innych osób, co uzewnętrzniało się w późniejszej pracy dydaktycznej. W Galicji stworzył on Klub Dyskusyjny w celu podtrzymywania poczucia przynależności narodowej inteligencji w tym regionie, który stanowił pewnego rodzaju wyspę polskości. Zachęcał on wówczas m. in. urzędników lwowskich do prowadzenia dyskusji politycznych i starał się o utrzymanie ich zainteresowania sprawami kraju. Będąc profesorem Krajowej Akademii Rolniczej w Dublanach został wybrany posłem na Sejm Krajowy jako przedstawiciel ziemiaństwa z samborskiego okręgu wyborczego (1913-1914). W czasie swojej pracy poselskiej walczył o zmianę konstytucji krajowej oraz ordynacji wyborczej, pełnił także obowiązki sekretarza.

Wybuch wojny w 1914 r. na nowo przywrócił nadzieję na odrodzenie Polski, dlatego stanowił okres szczególnie intensywnej pracy Stanisława Kasznicy. Oprócz realnego udziału w działaniach wojennych, podczas których bronił Dublan oraz ratował ludzi, starał się wpływać na bieg politycznych działań dotyczących kraju. Wraz z E. Romerem i T. Cieńskim był założycielem w 1915 r. Zjednoczenia Narodowego, które weszło następnie w skład Związku Międzypartyjnego. Ideą powstałego pod przewodnictwem Kasznicy w 1917 r. tworu było wspólne działanie różniących się między sobą partii, wśród nich PSL „Piast” i Narodowej Demokracji.

Profesor, a po wojnie również rektor honorowy Politechniki Lwowskiej (tytuł nadano mu za zasługi w latach 1914-1918), w nowej sytuacji widział dla siebie wiele pól działania. Okres dwudziestolecia międzywojennego to czas intensywnej pracy na rzecz ujednolicenia poróżnionego w czasie zaborów administracją, prawem i kulturą kraju. Profesor mianowany w 1919 r. Szefem Sekcji w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych wykorzystał swoją szeroką wiedzę i zdobyte doświadczenie, by nadać młodemu państwu odpowiedni kształt i kierunek. Po otrzymaniu propozycji pracy na tworzącym się od 1919 r. Uniwersytecie w Poznaniu profesor Kasznica postanowił podjąć wyzwanie i od 1920 r. sprawował funkcję dziekana Wydziału Prawno – Ekonomicznego tej uczelni, przyczyniając się do jej rozwoju i wiążąc z nią swoje zawodowe życie. Przeprowadzka do Wielkopolski nie ograniczyła jego intensywnych wciąż działań politycznych. W latach dwudziestych zakupił nieruchomość w Krosinku koło Mosiny, w której zamieszkał.

Zdecydowane poglądy, ukształtowane w czasie największych przeobrażeń kraju sprawiły, że w latach 1922 – 1927 pełnił godność senatora reprezentując „Stronnictwo Chrześcijańsko – Narodowe”, będąc jednocześnie wiceprezesem jego senackiego klubu. Jako znawca prawa zajmował się w kolejnych rządach reformą administracji państwowej, m. in. w „Radzie Oszczędnościowej” Władysława Grabskiego w 1924 r., a rok potem w „Komisji Trzech” Aleksandra Skrzyńskiego. Jego służba w organach państwowych zmieniła się po przewrocie majowym 1926 r. W wyniku zamachu stanu dokonanego przez Józefa Piłsudskiego Kasznica wycofywał się powoli z wielu przedsięwzięć. Powodem był fakt nieakceptowania przez narodowca metody przejęcia rządów i sposobu sprawowania władzy przez Piłsudskiego. Od tej pory działał on w opozycji, m. in. w „Komitecie Politycznym” wojewody poznańskiego Adolfa Bnińskiego. Wówczas również skierował swoją energię i uwagę na rozwój rodzimej uczelni, którą uważał za wizytówkę kraju na Zachodzie. Pod jego przewodnictwem (był rektorem w latach 1929-1931) uczelnia rozwiązała wiele problemów organizacyjnych, a dzięki osobowości profesora i propagowanym w pracy dydaktycznej normom i zasadom, wykształciła pokolenia ludzi, którzy w życiu kierowali się kodeksem etycznym. Profesor Kasznica słynął ze swej surowości, która faktycznie była wynikiem niezłomnej postawy. Oprócz pracy naukowej działał społecznie i udzielał się w wielu organizacjach naukowych. O wielkim autorytecie świadczy również fakt, iż cztery lata przed wybuchem II wojny światowej, w wyniku mianowania przez prezydenta Mościckiego, pełnił misję sędziego Trybunału Kompetencyjnego, jednego z najwyższych organów sądowniczych w Polsce.

W czasie największego sprawdzianu ludzkiej wytrzymałości, jakim była II wojna światowa, Kasznica czynnie angażował się w nauczanie na Tajnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich. Cały czas pracował naukowo nad książkami. Szczęśliwie nie podzielił okrutnego losu zgotowanego inteligencji polskiej przez wrogów i ocalał wraz z całą najbliższą rodziną. Po wojnie włączył się do odbudowy polskiego Uniwersytetu w Poznaniu, jednakże od tej pory musiał zmagać się z negatywnym nastawieniem nowych władz. Polityczne przekonania i społeczne życie religijne, w jakie się włączał przyczyniły się do tego, że w 1947 r. został przeniesiony na emeryturę. Był to praktykowany przez władzę komunistyczną sposób pozbywania się niewygodnych politycznie profesorów, kierujących się przedwojennymi zasadami. Ogromne znaczenie miała też sprawa jego syna, Stanisława Józefa, ostatniego Komendanta Narodowych Sił Zbrojnych, aresztowanego, a następnie skazanego przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na śmierć. Szykanowane były też pozostałe dzieci profesora: Wojciech, Andrzej (ojciec Krzysztof) oraz najmłodsza Eleonora (najstarszy syn Jan zginął w czasie kampanii wrześniowej). Sytuacja zmieniła się po wydarzeniach Czerwca '56. Na fali odwilży przywrócono profesora w październiku do pracy na Wydziale Prawa. Nigdy już nie prowadził zajęć ze studentami, co tak bardzo podczas wieloletniej pracy sobie cenił.

Stanisław Kasznica był osobą, której postawa i sposób patrzenia na życiowe kwestie jest już dziś rzadkością. Podziw wzbudza ogrom pracy, którą wykonał dla dobra ojczyzny i niezmienna, pomimo wielu przeciwności, intensywność działań.

Zmarł 17.11.1958 r. w Krosinku k. Mosiny. Po śmierci, która nastąpiła w 1958 r. żegnało go nie tylko środowisko akademickie, ale wszyscy, dla których był drogowskazem także wówczas, gdy występował z pozycji grożącego palcem autorytetu. Pochowany został na cmentarzu mosińskim.

Przemysław Mieloch

Opracowane na podstawie szkicu Marty Szczesiak – „Profesor Stanisław Wincenty Kasznica – służba narodowi”

Wyszukiwarka
Powstańcy z Mosiny i okolic
Powstańcy z Mosiny i okolic
Partnerzy
Bitwa nad Bzurą
Bitwa nad Bzurą